UNIX İşletim Sistemi

17.2.1. Sistemin Açılması ve Kapatılması

Terminalin power düğmesi ON durumuna getirildikten sonra Login  (bağlantı) isminin sorulması beklenir.

Login: Username (kullanıcı ismi)  girilir ve

password:’e kişisel parola yazılır(user1 gibi).

Eğer sisteme “root” olarak girilirse  prompt “ # ”  olarak; diğer hallerde “$” olarak görüntülenir.

17.2.2. Sistemin Kapatılması

Bir Unix sistemi iki komut yardımıyla kapatılabilir. Bunlar shutdown ve syshalt komutlarıdır. Şimdi bu iki komutun nasıl kullanıldığını açıklayalım:

Sistem kapatılmadan önce tüm kullanıcılara sistemin kapatılacağına dair mesaj gönderilir. Bu işlem için wall (write to all) komutu kullanılır. Örneğin;

# wall

Sistem kapanıyor. Lütfen dosyalarınızı kaydediniz ...

CTRL+ D’ ye birlikte basılarak mesaj tüm kullanıcılara iletilir.

17.2.3. shutdown Komutunun Kullanımı

shutdown komutu, sistem normal yolla kapatılacaksa ve normal işlem modunda (multi-user mode) olduğu zamanlarda kullanılmalıdır. Sistemi kapatmadan önce diğer kullanıcılar sistemin kapatılacağına dair ikaz edilir ve çalışmalarını bitirmeleri için fırsat verilir. shutdown komutuyla sistem kapatılırken aşağıdaki adımlar takip edilir:

1. Sisteme süper user (root) olarak girilmiş olması gerekir.

2. /etc/shutdown -gn yazılır ve sistemin kapatılacağına dair mesaj beklenir. n parametresi sistemin kaç dakika sonra kapatılacağını gösterir.

Örnek:

#  shutdown -g2

(2 dakika sonra sistem kapanmaya başlar)

3. Power düğmesi OFF durumuna getirilerek makine kapatılır. Veya herhangi bir tuşa basılarak sistem yeniden (reboot) başlatılabilir.

17.2.4. haltsys Komutunun Kullanılışı

haltsys komutu, sistemi derhal durdurur. Bu komut sadece single user mode’ ta iken kullanılmalıdır. Eğer sistemde herhangi bir kullanıcı varsa haltsys komutu kullanıldığında, kullanıcıların bağlantılarını keser ve kullanıcıların  yaptıkları işlemler hemen durdurulur. Ayrıca network hizmetlerini ve diğer programları anormal şekilde sonlandırır ve yeniden başlatıldığında problem meydana getirebilir. haltsys komutuyla sistem kapatılırken şu adımlar takip edilir:

1. Sistemin single user mode’ da olup olmadığı kontrol edilmelidir. Bunu için     who -r    komutu kullanılabilir. Çalışma seviyesi run level-2 olarak görüntülenirse bu multi user mode’ da olduğunu, run level-S ise single user mode’ da olduğunu gösterir.

2.   #  /etc/haltsys

yazılıp  <Return> tuşuna basılır ve sistemin kapatıldığını gösteren mesaj beklenir.

3. Bilgisayarın power düğmesi OFF durumuna getirilir veya herhangi tuşa basılarak yeniden başlatılır.

Yukarıda anlatılan kapatma şekilleri ana makine için geçerlidir. Terminallerin kapatılması için CONTROL+D tuşlarına birlikte basılması yeterlidir veya exit yazıp <Return> tuşuna basılmalıdır.

17.2.5. Şifre Değiştirme

Passwd :          Kullanıcılar kendi dosyalarının emniyet ve güvenliği açısından bağlantı isimlerinden sonra bir şifre vermelidirler ve gerektiğinde de bu şifrelerini değiştirmelidirler. Şifre şu şekilde değiştirilir:

$ passwd

Setting password for user : username

Old password :_           (Buraya eski şifre girilir)

New password :_         (Buraya yeni şifre yazılır)

Re-enter password :_   (Bu kısma yeni şifre tekrar yazılır)

Böylece şifre değiştirilmiş olur. Bilgilerin güvenliği açısından şifre başka kullanıcılara verilmemelidir.

17.2.6. Yardım Çağırma

man : Bu komut, rehberdeki referans sayfalarını yazar. man programı işaretlenmiş referans bölümünden ismi belirtilmiş başlıkların  konumlarını belirtir ve yazar. man komutu, Unix işletim sisteminde kullanılan tüm komutlar hakkında bilgi veren bir kitaplıktır. Yani man komutu  yardım programıdır. man komutunda kullanılabilecek bazı opsiyonlar aşağıdadır:

-a : Tüm modlar. Başlıkla ilgili her şeyi görüntüler. -f opsiyonu ile uyuşmaz.

-f : Birinci mod. Sadece başlıkla ilgili ilk bilgileri görüntüler. -a opsiyonu ile uyumsuzdur. Bu  man komutu için default moddur.

-b : Çıktıdaki boş sayfaları ayırır.

-c : col komutunu çağırma durumlarında kullanılır.

-w : Sadece girişlerin yol isimlerini standart çıktıya yazar. Yani dosyanın hangi dizinde olduğunu ekrana yazar.

Ayrıca editörün kullanıma yönelik (editör içinde) bazı karakterler de vardır:

h : Help (yardım)

q veya Q : Çıkış

l : Gelecek satırı görüntüler

d veya D : Yarım sayfa daha görüntüler

. veya ^L : Geçerli sayfayı tekrar görüntüler

f : Gelecek sayfasının ilerisine geçer

n : Gelecek dosya

p : Önceki dosya

$ : Son sayfa

w veya z : Pencere genişliğini ayarlar ve gelecek sayfayı görüntüler

s savefile : savefile’ ın içine geçerli dosyayı kaydeder.

man komutunun kullanımıyla ilgili örnekler aşağıda verilmiştir:

$ man komut_adı

$ man clear

17.2.7. Dosya ve Dizinlerin Listesi

ls : Bir dizinin içindeki dosya ve varsa alt dizinlerin listesini standart çıktı üzerine görüntüler. ls komutuyla kullanılan opsiyonlar aşağıda verilmiştir:

-1 : ls için her bir satır girişiyle  bir çıktı formatını anlamlandırır.

-A  : Tüm girişleri listeler. Girişler nokta (.) ile başlayanların isim listesidir. “ . ” ve “ .. ” dahil değildir.

-C : Girişleri sıralar ve kolonlar halinde listeler.

-F : Dizinlerin sonuna “ / ”, çalışabilir dosyaların sonuna “ * ” ve sembolik bağlantıların sonuna  da “Q nun yanındaki işaret”  işaretinin konulmasına neden olur.

-L : Eğer bir argüman bir sembolik bağlantı ise dosya veya dizin bağlantı referansları için bilgi listeler.

-R : Dizin içindeki dosyaları,alt dizinleri ve alt dizinlerin içindeki dosyaları görüntüler.

-a : Tüm girişleri listeler, “.” ve “..” dahil.

-b : octal(sekizli) düzendeki \ddd gösteriminde grafik olmayan karakterlerin yazımına neden olur.

-c :  Sıralama için inodların son değişiklik zamanlarını kullanır; -t ile opsiyonu ile kullanılır.

-d : Eğer argüman olarak bir dizin belirtilmişse  sadece dizinin adını listeler; sık sık -l ile kullanılarak dizinin durumu gösterir.

-f : Her bir argümanın bir dizin gibi yorumlanmasına neden olur ve her bir slotta bulunan isimleri listeler.

-g : -l   ile aynıdır, fakat dosyaların sahiplerini yazmaz.

-i : Her bir dosya için raporların birinci kolonunda inod numaralarını yazar.

-l : Uzun (long) formatta listeler; modları, bağlantıların sayısını, dosyaların sahiplerini, grubunu, byte olarak sığasını ve her bir dosya için son değişikliğin zamanını verir.

-m : Çıktı formatını; dosya isimlerinin aralarına virgül koyarak yan yana listeler.

-n : -l  ile aynıdır, user ID ve grup ID  numaralarını yazar, dosyaların sahiplerini ve grup isimlerini yazmaz.

-o : -l  ile aynıdır, gruplarını yazmaz.

-p : Her bir dizinden sonra  bir ( / ) işareti koyar.

-q : Dosya isimleri içinde grafiksel olmayan karakterlerin yerine “?” işareti gibi           karakterin yazılmasına neden olur.

-r : Sıralamayı alfabenin tersine göre yapar.

-s : Her bir giriş için in direk blokları içeren blokları 512 byte genişliğinde verir.

-t : Dosyaları isimleri yerine, en son değişikliğe uğradıkları zamana göre sıralayarak listeler.

-u : Dosyaları sıralama için son değişim zamanları yerine, en son erişim zamanlarına göre listeler. -t ile kullanılır.

-x : Dosyaların sıralanmış halini bloklar halinde listeler.

17.2.8. Dosya İçeriğinin Görüntülenmesi

cat : Text dosyalarını içeriğini görüntülemek için cat komutu kullanılır. Eğer dosya içeriği bir ekrandan fazla ise okuma problemi çıkacaktır. Bu problemi gidermek için de pg veya more komutlarından faydalanılır. cat komutunun opsiyonları aşağıdadır:

-s : Mevcut olmayan dosyalar hakkındaki ikazları ortadan kaldırır.

-u : Çıktının ara belleğe alınmamasına neden olur.

-v : Yazılmayan karakterlerin görüntülenmesine neden olur. Bu seçenekle birlikte aşağıdaki opsiyonlar kullanılır :

-t : Tabların ^I ve ^L gibi besleme formları gibi görüntülenmesine neden olur.

-e : Her bir satırın sonuna $ karakterinin yazılmasına sebep olur.

Aşağıda cat komutunun kullanımıyla ilgili bazı örnekler verilmiştir :

1. Örnek

$ cat deneme.txt

bu bir text denemesidir

Bu ikinci satırdır.

$

2. Örnek:  Eğer deneme.txt dosyası bir ekrandan fazla olursa;

$ cat deneme.txt | more veya

$ cat deneme.txt | pg

komutuyla görüntü sayfa sayfa elde edilir.

3. Örnek

$ cat -s eski.dat (eski.dat isimli dosya mevcut değil.)

$

4. Örnek

$ cat -vt yeni.dat

Bu bir cat denemesidir

^Ibu yeni paragraftır.

Bu son satırdır.

$

5. Örnek

$ cat -ve yeni.dat

Bu bir cat denemesidir.$

Bu yeni paragraftır.$

Bu son satıdır.$

$

cat komutuyla istenirse yeni bir dosya  oluşturulabilir. Yeni dosya ismi verilirken aynı dosya isminin o dizinde olmamasına  dikkat edilmelidir. Aksi taktirde o isimdeki dosya silinecektir.  cat komutuyla dosya oluşturmaya aşağıda bir örnek verilmiştir:

6. Örnek :

$ cat >deneme1

echo merhaba bu bir denemedir.

^d         (CTRL+d)

7. Örnek :

$ cat >> deneme1

şeklinde yazılırsa dosyanın sonuna kayıt ilavesi yapılır.

$ cat deneme1 deneme2>deneme3

şeklinde yazılırsa dizinde var olan deneme1 ve deneme2 dosyaları birleştirilerek deneme3 diye yeni bir dosya oluşturulur.

17.2.9. Sayfalar Halinde Okuma

pg, more : Ekranda akıp giden görüntüyü durdurmak için pg ve more komutları kullanılabilir. Kullanımları bir birine çok yakındır. Şimdi komutları ayrı ayrı inceleyelim:

pg : Terminalin geçici kopyaları için görüntüyü sayfalandırır. pg komutu, bir terminalde belli bir zamanda bir ekranı dolduran dosyanın incelenmesine izin veren bir filtre komutudur. Her bir dolu ekran bir prompt tarafından izlenir. Eğer <Return> tuşuna basılırsa, bir başka sayfa görüntülenir. Bu komut diğer sayfalandırıcılardan farklıdır. Çünki geri dönülmesi ve henüz geçmiş olanlara yeniden bakılmasına izin verir. pg komutuyla kullanılan opsiyonlar aşağıda verilmiştir:

-number : Default ekranın yerine, pencere genişliğinin seçimini yapar (Bir ekranda 24 satır görüntülenir, default pencere 23 satırdır).

-p string : Stringin  prompt gibi kullanılmasına neden olur. Default prompt (:) dur.

-c :  Her bir sayfanın görüntülenmesinden önce ekran temizlenir ve imleç (cursor)  kendi yerine gelir.

-e : Her bir sayfanın sonunda durdurmanın olmamasına neden olur.

-n : Normalde, komutlar <Return> tuşuna basınca sonlandırılır. Bu opsiyon, komutun sonunun otomatik olarak belirlenmesine neden olur.

-s : Tüm mesajların görüntülenmesine ve   prompt in standout mode a sebep olur.

+linenunber : Verilen satır numarasının üstünden itibaren başlatır.

+/pattern/ : Düzenli anlatım pattern i içeren ilk satırdan itibaren başlatır.

ÖRNEKLER:

$ pg deneme.txt

$ pg -p Entere_Bas deneme.txt

$ cat deneme.txt |pg

Görüntü sayfa sayfa elde edilirken çıkılmak istenirse  q ya basılır ve işlem sonlandırılır. Prompt (:) durumundayken satır numarası yazılırsa o satır görüntülenir.

more : Belli bir zamanda bir ekran dolusu bir dosyaya bakar. Bu filtre, bir zamanda bir ekran dolusu devam eden textin incelenmesine izin verir. Bir ekran dolumundan sonra aşağıdaki gibi görüntü oluşur:

          -- more --